رێگا رەئوف: هۆشیاریی سێكسی لای تاكی كورد لە ئاستێكی زۆر نزمدایە
- زياتر
- بەش: چالاکی
* شتێكی سەیر و نامۆ نییە ئەگەر ژن سێكس وەك شتێكی ناشرین و بڤە سەیر بكات
* پەیوەندیی نێوان ژن و پیاو تەنیا سێكس نییە، بەڵكو دەكرێت پەیوەندییەكی سادە و هاوڕێیانە بێت
*شەرع رێگە نادات بەوەی باس لە مەسەلەی سێكس بكرێت وەك شتێكی ژیانی و سادە
رێگا رەئوف كۆمەڵناس و نووسەر و هەڵسوڕاوی ژنان و خاوەنی پەرتووكی "هاوارێك لە كوردستانەوە" لەم دیمانە یهدا باس لە پەیوەندیی نێوان هەردوو رەگەزەكە و هۆشیاریی سێكسیی و هۆكارەكانی نەبوونی هۆشیاریی سێكسیی لە كۆمەڵی كوردەوارییدا دەكات.
پرسیار: گرنگیی دروستكردنی هۆشیاریی سێكسیی لای تاكی كورد، چۆن دەبینیت؟. پێتوانییە راگەیاندنی كوردیی هێشتا شەرم لە ورووژاندنی بواری سێكس دەكاتەوە؟.
رێگا رەئوف: هۆشیاریی كۆمەڵایەتی لە هەموو كۆمەڵگەیەكدا مەسەلەیەكی گرنگ و ژیانییە بۆ تاكەكانی كۆمەڵ، چوون هۆشیاریی تەنیا ئاگادارت ناكاتەوە لە مەسەلە سیاسییەكانی ناو كۆمەڵگە، بەڵكو ئاگادار و رۆشنت دەكاتەوە لە مەسەلە و كێشەی تاكەكان بەشێوەیەكی زانستییانە. هەر شتێك لەناو كۆمەڵگەدا خرایە بەر باس و لێكۆڵینەوە دوا ئەنجام تاكەكانی كۆمەڵگە رۆشن دەكاتەوە بەشێوەیەك بە ئازادانە باسی لێبكرێت و زانستییانە چارەسەری بۆ دابنرێت. مەسەلەی رۆشنبیریی سێكسی لەناو كۆمەڵگەی ئێمە مەسەلەیەكی زۆر هەستیار و بگرە قەدەغە بووە، بۆیە وەك مەسەلەیەكە بێ گفتوگۆ ماوەتەوە و قسە و باسی زانستییانەی لەسەر نەكراوە. بە رای من ئەم مەسەلەیە زۆر گرنگە بخرێتە بەر باس و لێكۆڵینەوە و ئاگاداركردنەوەی تاكەكان لێی.
بە بڕوای من راگەیاندنی كوردیی بەدەر نییە لەو شێوە بیركردنەوەیەی لەناو كۆمەڵگەدا رەواجی هەیە، زۆرترین راگەیاندن لەسەر مەسەلە سیاسییەكان دەكرێت، ئەمەش شتێكی باشە، بەڵام مەسەلە كۆمەڵایەتییەكان هاوكاتن لەگەڵ مەسەلە سیاسییەكان كە سێكس وەك كێشەیەكی كۆمەڵایەتی پێموایە كەمترین باسی لێكراوە، ئەمەش هۆكاری زۆرە كە راگەیاندن نەچێتە ناو ئەم باسانەوە. هۆكارەكەی هەرچییەك بێت بۆشاییەكی زۆر گەورەیە لە كۆمەڵگەی كوردستاندا. چوون كاری راگەیاندن تەنیا لایەنێكی ژیانی تاك و كۆمەڵ ناگرێتەوە، بەڵكو دەبێت هەموو لایەنەكانی ژیان بگرێتەوە، بۆیە ئەم كەموكوڕییە زۆر گەورەیە بێگوومان هۆكاری زۆرە لەوانە: ئاین، پیاوسالاریی، دابونەریتی كۆمەڵایەتی، جێگە و رێگەی ژن لە كۆمەڵگەدا، یاسا و زۆر شتی تریش.
پرسیار: هۆشیاریی سێكسیی لای تاكی كورد چۆن هەڵدەسەنگێنیت؟. رایەك هەیە پێیوایە هۆشیاریی سێكسیی لای پیاوی كورد سفرە و لای ئافرەتیش بڤەیە و سڵەمینەوەی زۆری لەسەرە، تۆ لە مبارەوە چی دەڵێت؟
رێگا رەئوف: ئەمە مەسەلەیە شتێكی زۆر شاراوە و نهێنییە لەلای تاكەكانی كۆمەڵ، تەنانەت لە خوێندندا نەبۆتە جێگەی سەرنج و قسە و باس و لە هەمووى گرنگتر بابەتێكی تەدریس نییە، لەحاڵێكدا سێكس وەك هەر شتێكی تری گرنگی ژیان دەبوایە و دەبێ ببێتە جێگەی باس و لێكۆڵینەوەی هەم تاك و هەم كۆمەڵگە. نەبوونی ئەم باسە بە رای من پەیوەندیی بەچەندین شتەوە هەیە، یەكەم مەسەلەی ئاین، كە هەمیشە وەك بەربەستێك بەكاردەهێنرێ لەوەی مرۆڤەكان ئازاد بن لە هەست و نەست دەربڕینیاندا و هەم لەوەی تاكەكان واتە ژن و پیاو لە یەكتر دوور دەخاتەوە و بەربەستەكە پتەوتر دەكات. دووەم مەسەلەی دابونەریتی دواكەوتووانەیە، ئەمەشیان هەم سەرچاوە لە ئاین وەردەگرێت و هەم لە یاساكان، ئەم دابونەریتە بە جۆرێك سەیری سێكس دەكات نەك گرنگ و پێویست نییە، بەڵكو وەك شتێكی ناحەز و ناشرین چاوی لێكردووە. پیاو لە كۆمەڵگەی ئێمەدا لەناو ئەم جۆرە پەروەردەیە گەورە دەبێت بۆیە هۆكارەكە پیاوان نین، بەڵكو جۆری پەروەردەی كۆمەڵایەتییە وایكردووە ئەوانیش بەو جۆرە بیر بكەنەوە، هەرچەندە من ناڵێم سفرە، بەڵام بەداخەوە هۆشیاریی سێكسی لای تاكی كورد بە ژن و پیاوەوە لە ئاستێكی زۆر نزمدایە.
مەسەلەیەك ئەوەندە قەدەغە بێت و ئەوەندە دیوار و رێگریی بۆ دروست كرابێت، بێگوومان دەبێتە شتێكی نەشاز و ناشرین و مانا ئەسڵییەكەی خۆی لە دەستدەدا. سێكس لە جێی ئەوەی وەك مەسەلەیەكی خۆشنودیی چاو لێبكرێت، وەك شتێكی ناشرین و عەیبە سەیر دەكرێت و ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی لەسەر تاكەكان رەنگ بداتەوە. ژن وەك تاكێكی ناسەربەست و نائازاد بە مافەكانی خۆی و بەتایبەت مەسەلەی سێكس یەكەیەكی جیاواز نییە لەو كۆمەڵگەیە. ژن كە مافی ژیان بە دەستی خۆی نەبێت ئیتر چۆن مەسەلەی سێكس وەك شتێكی جوان یان خۆش چاو لێدەكات؟. ئەوەشمان بیر نەچێت كوشتنی ژن هۆكاری سەرەكی ئەم مەسەلەیە بووە، بۆیە ئەگەر ژن هەم بترسێت و هەم سێكس وەك شتێكی ناشرین و بڤە سەیر بكات، شتێكی سەیر و نامۆ نییە.
پرسیار: هەست ناكەیت پیاوی كورد تەنیا وەك ئامڕازێكی سێكسیی سەیری ئافرەت دەكات؟. هەرواش پێتوانییە ئافرەتی كورد هەمیشە حەزەر لە پیاو دەكات و وەك پەلاماردەر لێی دەڕوانێت؟.
رێگا رەئوف: ناتوانم بڵێم تەنیا پیاوی كورد وایە، ئەوەی كە ژن وەك ئامڕازێكی سێكسی دەبینێت پەیوەندیی بە زۆر هۆكارەوە هەیە، لەوانەش پەروەردەی كۆمەڵایەتی، یاسا. بۆ نموونە یاسا ژن وەك مرۆڤ حساب ناكات، شووكردنی ژنیش بەرامبەر بە مارەیی ئەو تێڕوانینە پیشتڕاست دەكاتەوە. لە هەر كۆمەڵگەیەكدا ژن وەك مرۆڤی ناتەواو سەیر بكرێت ئەوە كۆمەڵگە نەخۆشە و پیاویش وەك ئەندامێكی ئەو كۆمەڵگەیە بەدەر نابێت لەو نەخۆشییە. كەواتە جۆری تێڕوانینەكە كۆمەڵایەتییە نەك شەخسی. من ناتوانم بە ناوی هەموو ژنی كوردەوە وەڵام بدەمەوە، چوون ئەوە دەبێ پایەیەكی زانستی هەبێت كە ئایا هەموو ژنی كورد وا دەڕواننە پیاوان؟. بەڵام ئەوەندە دەتوانم بڵێم كە ژنی كورد بەپێی جێگە و رێگەی كۆمەڵایەتی مامەڵە دەكات، ئەم جێ و رێگەیەش ناسازە لەگەڵ ماف و خواستەكانیدا، بۆیە كە دێینە سەر پەیوەندیی ژن و پیاو، بێجگە لە پەیوەندییە سێكسییەكە شتێكی تر نایەتە پێش چاو لە حاڵێكدا پەیوەندیی نێوان ژن و پیاو یان كوڕ و كچ تەنیا سێكس نییە، بەڵكو دەكرێت پەیوەندییەكی زۆر سادە و هاوڕێیانە بێت. ئەگەر پەیوەندیی نێوان ژن و پیاو لە كۆمەڵگەدا دروست و مرۆڤانە نەبێت، بێگوومان ئەم جۆرە بیركردنەوانە هەیە و دەمێنێت، كە زۆر جار بێ بنەما و ناڕاستن، بەڵام لەبەرئەوەی نزیكبوونەوە نییە لەنێوان ئەم دوو مرۆڤەدا بۆیە زۆر ئاسایی زۆر شتی تریش بینا دەكرێت لە زهنی مرۆڤەكاندا بەبێ ئەوەی راست بێت.
پرسیار: ئاین لە كۆمەڵی كوردەوارییدا رۆڵێكی گرنگی هەیە و ئەو تێزەش هەمیشە لەسەر زارە كە لە شەرعدا شەرم نییە واتە ئاساییە پرسە سێكسییەكانیش ببێتە جێی باس و خواس. ئەی كەواتە بۆچی هێشتا كۆمەڵی كوردیی ورووژاندنی پرسی سێكس بە ناشەرعی و حەرام دەبینێت؟
رێگا رەئوف: من وای نابینم كە ئاین گرنگی دابێت بەو مەسەلەیە، بە پێچەوانەوە ئاین بە درێژایی مێژوو رق و كینە لە نێو ژن و پیاو دروست دەكات. لەیەكیان دەكات بەنامۆ و هۆكاری كێشەی قورسی كومەڵایەتی. بۆ نموونە شەرع باس لە حەڵاڵبوونی سێكس دەكات، بۆچی بە ژن دەڵێت خۆت بشارەوە، مەگەر جەستەی ژن بەپێی ئەم مەسەلەیە نابێتە هۆكارێك بۆ بزواندنی سێكسی پیاو؟. كەواتە یەكلایەنە شەرعییەتی داوە بە مەسەلەكە. جیاكردنەوەی كچان و كوڕان بەپێی شەرع تەنیا لەبەرئەوە ئەوەیە نەك مەسەلەی سێكس بێتە پێشەوە. ئیتر كامەیە شەرعییەت؟. ئەوە نییە پیاو وەك مەسئول لەرەگەزی ژن دەكات بە بكوژ؟ ئیتر كوا شەفافییەتی دین؟ ئەوەی كە باسی لێبكرێت شتیك نییە دیانەت و بە تایبەت ئیسلام كردبێتییە دیاری بۆبەشەر ئەوە دان پێدانانێكی ئیجبارییە چوون بەشەرییەت بەو جۆرە درێژە دەدات بە ژیان، من پێموایە دین رێگریی سەرەكییە نەنانەت لە بەرامبەر وروواژندنی پرسەكەدا. دەیان نموونەی تر هەیە كە شەرع ئەسڵەن رێگە نادات بەوەی باس لە مەسەلەی سێكس بكرێت، وەك شتێكی ژیانی و سادەی نێو ژیانی مرۆڤەكان، بەڵكو تەداخولی تەواوی تێدا دەكات و توانا و ئیرادەی ژن و پیاو بەرتەسك دەكاتەوە لە چوارچێوەی شەرع و یاساكانیدا پێناسەیان دەكات، بۆیە بەلای منەوە رێگەدان نییە بە باسكردنی پرسەكە بەڵكو رێگە لێگرتنییەتی.
پرسیار: بەمدواییانە هەواڵی ئەوە بڵاوكرایەوە تەنیا لە شاری سلێمانی 400 ماڵی لەشفرۆشی هەیە و لەبەرامبەر ئەمەش كەمپینی دژ دروستكراوە؟. تۆ پێتوایە چۆن رووبەڕووی دیاردەی لەشفرۆشی ببینەوە لە كوردستان؟. ئایا فراوانبوونی ئەو دیاردەیە لە كوردستان بۆچی دەگەڕێتەوە؟
رێگا رەئوف: مەسەلەی لەشفرۆشی لە كوردستان وەك هەر كۆمەڵگەیەكی تری دنیا پەیوەندیی بە چەند هۆكارێكەوە هەیە، یەكەم، هەژاریی و نەبوونی دەرامەت. دووەم، بازاڕی گەرمی لەشفرۆشی و داواكاریی لەلایەن پیاوانەوە بۆتە هۆكاری ئەوەی كە باشترین سەرمایە لە رێگەی بازرگانیكردن بە جەستەی ژنانەوە كۆبكرێتەوە. لە كوردستان ژمارەیەكی زۆری خەڵك بە هۆی نەبوونی ئابوورییەكی باشەوە پەنایان بردۆتە بەر ئەم دیاردەیە. كەواتە بۆتە سەرچاوەیەكی بژێویی ژیان. خاڵێكی تر ئەوەیە داواكاریی بۆ سێكس كڕین زیادی كردووە، چوونكە گەنجانی كوردستان فشارێكی زۆریان لە سەرە بەتایبەت بە سەر ئازادیی هاوڕێ گرتنیان. كە لەو ماوەیەی پێشوودا راپۆرتێكم خوێندەوە لەسەر ئەم بابەتە و هەندێك لە گەنجان بەم جۆرە گوزارشتیان لێكردبوو. هەموو كۆمەڵگەیەك دووچاری كێشەی كۆمەڵایەتی دەبێتەوە، بە بڕوای منیش لەشفرۆشی كێشەیەكی كۆمەڵایەتییە لە كوردستاندا، بەڵام ئەوە ئەركی دەسەڵات و كۆمەڵگەی مەدەنییە لەسەر ئەم كێشەیە قسە و باس بكەن و رێگەچارەی بۆ بدۆزنەوە.
دابینكردنی بیمەی كۆمەڵایەتی بۆ ئەو ژنانەی لەشی خۆیان دەفرۆشن یەكێكە لەو رێگەچارانەی كە دەتوانێ بەر بگرێت بە پەرەسەندنی ئەم دیاردەیە. مەسەلەیەكی تر ئەوەی بۆ نموونە لە سوێد بەپێی قانوون ئەو كەسە تاوانبارە كە سێكس دەكڕێت، واتە پیاوان. چوون لە باری مرۆڤایەتییەوە وا دانراوە ژن ئەگەر لەبەر هەر هۆكارێك لەشی خۆی بفرۆشێت جێگە و رێگەیەكی نەشیاوە و لە ئاستی خوارەوەی كۆمەڵگەیە، كەواتە ئەو پیاوەی ئیمكانی هەیە بە پارە و جێگە و رێگەیەكی بەرزی كۆمەڵایەتی هەیە، دەتوانێ ئەم كارە نەكات، بۆیە سزاكە لەسەر پیاوەكەیە نەك لەسەر ئەو كەسەی كە خۆی لەلایەن كۆمەڵگەوە سزا دراوە بە هەژاریی. خاڵێكی تر ئەوەیە دەسەڵات دەبێ لە رێگەی هۆشیاركردنەوەی خەڵك و دانانی بڕیار و یاسای مرۆڤانە ئەوە نیشانی خەڵك بدات لەشفرۆشی ئاكامی باشی لێناكەوێتەوە، بەڵكو دەبێتە هۆی چەندان نەخۆشی كۆمەڵایەتی، دەروونی كە تاكەكان پێوەی دەناڵێنن، بەڵام دەسەڵات لە كوردستان سەرباری ئەوەی دەزانن ئەم دیاردەیە زۆر پەرەیسەندووە نەك هەر باسی ناكەن، بەڵكو هەوڵ دەدەن پەردەپۆشی بكەن كە هەڵەیەكی گەورەیە چوونكە لەوانەیە ئاكامی ئەمە لە دوای چەندین ساڵی تر دەربكەوێت كە چی تراژیدیایەكی ناوەتەوە، چی بە كوشتنی ژنان یان بەهاتنە ژیانی مناڵانێك لەم رێگەیەوە یاخۆ بە تووشبوونی ئەو ژنانە بە نەخۆشی دەروونی و چەندین نەخۆشی تر كە تایبەتە بە نەخۆشییەكانی ئامڕازەكانی سێكس لە مرۆڤەكاندا، ئەوكاتەش بەرگرتن بەر كارەساتەكە زۆر زۆر زەحمەتە نەك ئێستا.
پرسیار: تا هەنووكە ئافرەتی كورد رووبەڕووی تەنگ پێهەڵچنینی سێكسیی دەبێتەوە. بۆچوونێك هەیە پێیوایە ئەمە بۆ لاوازیی كەسێتی ئافرەتی كورد دەگەڕێتەوە. تۆ لە مبارەوە چ را و سەرنجێكت هەیە؟
رێگا رەئوف: پێموایە دەبێ لەسەر ئاستی تاكەكان ئەم رۆشنبیرییە زیاد بكرێت كە ئەگەر شتێكت پێ خۆش نەبێت بە ئاسانیی و تەواوی بتوانێت بڵێت نا. ئەو "نا"یەش دروست بە مانای نا بێت، نەك وەك چۆن هەندێك جار بە مانای بەڵێ لێكدەدرێتەوە. مەبەستم ئەوەیە راستە تاكی ژن رەنگە لاواز و دەستەمۆ كرابێت و نەتوانێت لە ئاستی شتێكی نەخوازراودا بڵێ "نا"، بەڵام هاوكاتیش زۆر باش ئەوە دەزانین كولتووری ئێمە "نا" بە مانای "نا" وەرناگرێت. كەم نین ئەو كوڕانەی ئەگەر كچێك پێیان بڵێت نا، پێیانوایە كە دەبێت زیاتر هەوڵبدەن، ئەمەش دەبێتە هۆی تێكشكاندنی كەسێتی ژن و هاوكات لێسەندنەوەی مافى "نا" وتنە، بەڵام چارەسەری ئەمە بە تەنیا لەسەر ژن نییە، دەبێ یاسا دابنرێت لەسەر ئەم تەنگ پێهەڵچنینە و سزای یاسایی ئەو كەسانە بدرێت كە كاری وا دەكەن و هەروەها هۆشیاریی كۆمەڵایەتی بۆ ژنان لە رێگەی تیڤی، رادیۆ و رۆژنامە و كەناڵەكانی راگەیاندن بكرێتەوە تا ژنان بزانن كە یاسایەكی وا هەیە داكۆكی لە مافیان دەكات.
لە وڵاتانی ئەوروپا یاسایەك هەیە بە ناوی ئیهانەكردن بە كەرامەتی ژنان، ئەم یاسایە زۆر شت دەگرێتەوە، لەوانە توانج لێدان، دەستبردن بۆ لەشی ژن لە شوێنە گشتییەكان، تەنانەت ئەگەر پیاوێك بە زۆر مومارەسەی سێكس لەگەڵ ژنەكەی بكات بەپێی ئەم یاسایە سزا دەدرێت، چوون سێكسی ژن پەیوەستە بە موڵكە شەخسییەكانی ژن خۆیەوە كە دەتوانێ ئاسەواری زۆر خراپ لەسەر فیكر و دەروون و ژیانی دابنێت، ئەگەر بە زۆر مومارەسەی لەگەڵ بكرێت یان ئەگەر توانجی لێبدرێت یاخۆ هەر كارێكی تری نەشیاو كە دەبێتە مایەی نیگەرانی و وەڕسكردنی ژن. بێگوومان ژنانیش هاوكات ئەوە دەزانن ئەم یاسایە هەیە و پشتیوانیان لێ دەكات، بۆیە ئەم جۆرە هەڵسوكەوتە زۆر كەمە لەلایەن خەڵكەوە لە ئەوروپا. نموونەیەكتان بۆ باس بكەم، كچێك باوكی ماوەی چەندین ساڵە بە وشەیناشرین بانگی كردبوو "بەرەڵڵا"، كچەكە شكاتی لە باوكی كرد و درا بە دادگا و دادگاش سزای چەندین ساڵی دا بەسەر باوكەكەدا كە بە كچەكەی وتووە بەرەڵڵا، ئەمە ئەوەی دووپات كردەوە بۆ كۆمەڵگە هەر وشەیەك لەلایەن هەر كەسێكەوە بوترێت تەنانەت ئەگەر كەسەكە باوكیش بێت، رێگەی پێنادرێ.
پرسیار: ئەگەرچی كۆمەڵی كوردەواریی بەرەو كرانەوەی زیاتر دەڕوات، بەڵام هێشتا پەرلەمانتار هەیە شەرم دەكات گفتوگۆ لەسەر خەتەنەی ژنان بكات. پرسیارەكەی من ئەوەیە بۆچی كۆمەڵی كوردەواریی هێندە لە پرسی سێكس و لەش و لاری مرۆڤدا شەرم دەكات؟. ئەمە دەرهاویشتەی چییە؟
رێگا رەئوف: مەسەلەی خەتەنەی ژنان كێشەیەكی كۆمەڵایەتییە وەك چۆن مەسەلەی لەشفرۆشی كێشەیەكی كۆمەڵایەتییە، بەڵام دیسانەوە دووپاتی دەكەمەوە كە ئەگەر دەسەڵات ئەم كێشانە وەك كێشەی كۆمەڵایەتی بە رەسمی نەناسیت هەروای لێدێت. بێگوومان تاكەكان دەور و نەخشیان هەیە لە پێچە مێژووییەكاندا قسەی خۆیان بكەن، بەڵام ناتوانین چاوەڕوانی ئەوەمان هەبێت كە هەموو تاكێك بەهەمان ئەرك و كار هەڵبسێت. ئەگەر ژنێك كە ئەندام پەرلەمانە و ناتوانێت قسەیەكی ئاوا لە دەمی بێتە دەرەوە لەبەرئەوەی شەرم دەكات یان رەنگە بە كێشەی خۆی نەزانێت یان هەر هۆیەكی تری هەبێت، ئەوە ئەو جەو و فەزایەیە كە لەناو پەرلەمان هەیە كە ئەو ژنە ناتوانێت وەك مرۆڤێك قسەی خۆی بكات. من دڵنیام ئەگەر كەسێك لە ناو پەرلەمان ئەو جۆرە شەهامەتە لە خۆی نیشان بدات ئەو خەڵكانێكی زۆر وەك كەسێكی ئازا و چاونەترس و هەوڵدەر بۆ ئاڵوگۆڕی دەیبینن نەك وەك ئەوەی حەیای چووبێت باس بكرێت.
دیمانە: ستیڤان شەمزینانی..